Przebarwienia powstają, gdy w określonym miejscu skóry gromadzi się więcej melaniny – barwnika odpowiadającego m.in. za jej kolor i reakcję na promieniowanie UV. Mogą przyjmować postać niewielkich plamek, śladów po wypryskach albo większych, nieregularnych obszarów. Nie istnieje jedna metoda usuwania wszystkich przebarwień. Postępowanie zależy od ich przyczyny i głębokości, a pierwszym krokiem powinna być ochrona skóry przed promieniowaniem.

Słońce jest jednym z głównych czynników

Promieniowanie UV pobudza melanocyty do wytwarzania melaniny. Efektem wieloletniej ekspozycji mogą być plamy soczewicowate, często widoczne na twarzy, dłoniach, dekolcie i innych regularnie odsłanianych częściach ciała. Słońce może również przyciemniać przebarwienia, które powstały wcześniej z innych powodów.

Podstawą profilaktyki jest preparat przeciwsłoneczny o szerokim spektrum ochrony, najlepiej SPF 30–50, a przy skłonności do przebarwień często wybiera się SPF 50. Kosmetyk trzeba nakładać w odpowiedniej ilości i ponawiać aplikację, szczególnie podczas długiego pobytu na zewnątrz. Pomagają również kapelusz, cień i unikanie intensywnego słońca.

Ślady mogą pozostać po stanie zapalnym

Ciemniejsze plamki często pojawiają się po trądziku, podrażnieniu lub urazie skóry. Jest to hiperpigmentacja pozapalna. Wyciskanie zmian trądzikowych i rozdrapywanie strupków dodatkowo zwiększa ryzyko pozostawienia widocznego śladu.

Dlatego zapobieganie przebarwieniom obejmuje również właściwe leczenie problemu, który je wywołuje. Przy trądziku ważniejsze od ciągłego rozjaśniania kolejnych plamek jest równoczesne ograniczenie powstawania nowych zmian zapalnych.

Hormony również wpływają na pigmentację

Melasma, nazywana również ostudą, powoduje powstawanie nieregularnych, zwykle symetrycznych przebarwień przede wszystkim na twarzy. Jej występowanie wiąże się m.in. z wpływem hormonów oraz promieniowania słonecznego. Może pojawić się podczas ciąży lub w związku ze stosowaniem niektórych preparatów hormonalnych.

W przypadku melasmy szczególnie istotna jest konsekwentna fotoprotekcja. Niekiedy problem ma charakter przewlekły i przebarwienia mogą powracać nawet po skutecznym rozjaśnieniu.

Jakie kosmetyki pomagają rozjaśniać przebarwienia?

W pielęgnacji wykorzystuje się substancje działające na różnych etapach powstawania pigmentu lub przyspieszające odnowę naskórka. Należą do nich m.in. kwas azelainowy, witamina C, niacynamid, retinoidy oraz wybrane kwasy złuszczające. Nie trzeba jednak stosować wszystkich jednocześnie.

Zbyt agresywne złuszczanie może wywołać podrażnienie, a stan zapalny paradoksalnie nasilić problem. Kuracja wymaga też czasu – poprawa zwykle następuje stopniowo w ciągu tygodni lub miesięcy. Retinoidy wymagają dodatkowych środków ostrożności i nie wszystkie mogą być stosowane w okresie ciąży.

Kiedy wykorzystuje się zabiegi dermatologiczne?

Przy utrwalonych zmianach lekarz może zaproponować silniejsze preparaty miejscowe, peelingi chemiczne albo odpowiednio dobrane zabiegi laserowe i wykorzystujące światło. Wybór zależy od rodzaju przebarwienia oraz fototypu skóry. Zabieg niewłaściwie dobrany do problemu może zamiast rozjaśnienia spowodować kolejne zaburzenia pigmentacji.

Z tego samego powodu należy uważać na domowe sposoby oparte na soku z cytryny, sodzie czy intensywnym mechanicznym ścieraniu skóry. Podrażnienie nie jest warunkiem skutecznego rozjaśniania.

Nie każda ciemna plama jest przebarwieniem kosmetycznym

Nowej lub zmieniającej się zmiany barwnikowej nie należy samodzielnie „wybielać”. Konsultacji dermatologicznej wymaga zwłaszcza plama lub znamię, które zmienia rozmiar, kształt albo kolor, ma nieregularne granice, krwawi, swędzi lub wyraźnie różni się od pozostałych zmian na skórze.

W walce z typowymi przebarwieniami najważniejsza jest konsekwencja. Codzienna ochrona przed UV ogranicza powstawanie nowych zmian i ciemnienie istniejących, a dobrze dobrane składniki aktywne mogą stopniowo wyrównywać koloryt. Zamiast próbować usunąć plamę jak najszybciej, lepiej ustalić jej przyczynę – właśnie od niej zależy skuteczna i bezpieczna metoda działania.