Układ odpornościowy chroni organizm przed wirusami, bakteriami, grzybami i innymi drobnoustrojami. Nie działa jednak u wszystkich tak samo. Jedni przechodzą infekcje sporadycznie, inni chorują kilka razy w roku, a jeszcze u innych układ immunologiczny zaczyna atakować własne tkanki. Na jego funkcjonowanie wpływają zarówno geny, jak i styl życia, środowisko oraz wiek.

Dlaczego ludzie mają różną odporność

Geny to tylko część odpowiedzi

Odporność jest kształtowana przez wiele czynników. Predyspozycje genetyczne mają znaczenie, ale nie są jedynym elementem wpływającym na działanie układu immunologicznego. Ważną rolę odgrywają również:

• sposób odżywiania,
• jakość snu,
• aktywność fizyczna,
• poziom stresu,
• przebyte infekcje,
• skład mikrobiomu jelitowego.

To właśnie połączenie tych czynników sprawia, że organizmy różnych osób reagują odmiennie na te same drobnoustroje.

Dlaczego odporność zmienia się w ciągu życia

Układ odpornościowy nie jest stały

Odporność może poprawiać się lub osłabiać. U dzieci układ immunologiczny dopiero się rozwija, dlatego infekcje występują częściej. Z kolei u osób starszych naturalnie dochodzi do osłabienia odpowiedzi immunologicznej, co zwiększa podatność na zakażenia.

Na zmianę odporności wpływają również:

• przewlekły stres,
• niedobory składników odżywczych,
• brak ruchu,
• otyłość,
• palenie tytoniu,
• niektóre choroby przewlekłe i stosowane leki.

Jak wspierać układ odpornościowy

Zbilansowana dieta

Prawidłowo funkcjonujący układ odpornościowy potrzebuje odpowiedniej ilości energii, białka oraz witamin i składników mineralnych. Szczególnie ważne są:

• witamina D,
• witamina C,
• cynk,
• selen,
• żelazo.

Podstawą jadłospisu powinny być warzywa, owoce, pełnoziarniste produkty zbożowe, rośliny strączkowe oraz zdrowe tłuszcze.

Sen i regeneracja

Podczas snu organizm produkuje wiele substancji uczestniczących w odpowiedzi immunologicznej. Większość dorosłych potrzebuje 7–9 godzin snu każdej doby, aby układ odpornościowy mógł prawidłowo funkcjonować.

Regularna aktywność fizyczna

Umiarkowany ruch poprawia krążenie komórek odpornościowych i wspiera organizm w walce z infekcjami. Największe korzyści przynosi około 150 minut aktywności tygodniowo, zgodnie z zaleceniami Światowej Organizacji Zdrowia.

Znaczenie mikrobiomu jelitowego

Jelita wspierają odporność

Znaczna część komórek układu odpornościowego znajduje się w obrębie przewodu pokarmowego. Dlatego zdrowie jelit ma duży wpływ na odporność. Warto spożywać produkty bogate w błonnik oraz żywność fermentowaną, takie jak kiszonki, które wspierają rozwój korzystnych bakterii jelitowych.

Czym są choroby immunologiczne

Gdy układ odpornościowy działa nieprawidłowo

Nie zawsze problemem jest zbyt słaba odporność. Czasami układ immunologiczny reaguje zbyt silnie lub błędnie rozpoznaje własne komórki jako zagrożenie. Wówczas rozwijają się choroby autoimmunologiczne.

Ich dokładne przyczyny nie są w pełni poznane. Uważa się, że wpływ mają:

• predyspozycje genetyczne,
• czynniki środowiskowe,
• infekcje,
• zaburzenia regulacji układu odpornościowego.

Najczęstsze choroby autoimmunologiczne

Schorzenia występujące najczęściej

Do najczęściej diagnozowanych należą:

• choroba Hashimoto,
• reumatoidalne zapalenie stawów,
• celiakia,
• cukrzyca typu 1,
• łuszczyca,
• stwardnienie rozsiane,
• toczeń rumieniowaty układowy.

Choć mają różne objawy, wszystkie wynikają z nieprawidłowej aktywności układu odpornościowego.

Czy można zapobiec chorobom immunologicznym?

Zdrowy styl życia zmniejsza ryzyko, ale nie daje gwarancji

Nie ma sposobu, który całkowicie zapobiega chorobom autoimmunologicznym. Zdrowa dieta, aktywność fizyczna, utrzymywanie prawidłowej masy ciała i unikanie palenia tytoniu pomagają jednak ograniczać przewlekły stan zapalny oraz wspierają prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego.

W przypadku pojawienia się niepokojących objawów, takich jak przewlekłe zmęczenie, bóle stawów, nawracające stany zapalne czy niewyjaśniona utrata masy ciała, warto skonsultować się z lekarzem.

Najważniejsze informacje

Odporność jest wynikiem współdziałania genów, stylu życia i środowiska. Może zmieniać się na różnych etapach życia oraz pod wpływem codziennych nawyków. Choć nie da się całkowicie wyeliminować ryzyka chorób immunologicznych, odpowiednia dieta, regularna aktywność fizyczna, zdrowy sen i dbałość o mikrobiom jelitowy pomagają wspierać prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego i poprawiają ogólną kondycję organizmu.